Actief burgerschap integraal vormgeven? Blijf niet uitsluitend praten over wie, wat, waar, hoe en wanneer je de kerndoelen van burgerschap in de vakken kunt bereiken. Kies een ervaringsgerichte actieve benadering met een heldere visie, ga aan de slag met een groep docenten/begeleiders die dat willen en neem direct een groep leerlingen mee. Start een experiment en oefen samen krachtige sociale houdingen met spel, verhalen, oefeningen, beelden en symbolen. Dat geeft inzicht en energie! Jonge mensen moeten kunnen meemaken en zien wat het betekent om principes trouw te blijven, door te zetten en niet te buigen voor mensen die misleiden of overheersen. Met Krachtenspel.nl stijg je boven de afzonderlijke leergebieden uit. De website Krachtenspel.nl staat vol praktisch materiaal voor deelnemers en begeleiders om aan persoonlijke ontwikkeling en sociale competenties te werken. Het werkmateriaal voor alle leeftijden (10+) is direct toegankelijk voor docenten.
Deze nieuwsbrief legt uit hoe leiders met een groep begeleiders die dat willen direct aan de slag kunnen met leerlingen of studenten via de krachtige sociale houdingen van Krachtenspel.nl zoals die van de Strijder, Wijs mens en Dromer. En hoe deze houdingen gekoppeld kunnen worden aan de kerndoelen van burgerschapsonderwijs. Deze nieuwsbrief geeft een nadere uitleg van: 1. De invalshoek en kern van de leergang Krachtenspel.nl. 2. Waarom houdingen als basis? 3. Een duidelijke speel-en leerruimte. 4. Waar begin je bij een meer integrale aanpak? 5. Wat voor fysieke producten maken we nu? 6. En tot slot een oproep om Krachtenspel.nl meer samen te dragen met de namen van de medestanders.
Invalshoek en kern van de leergang
De verwarring in de samenleving neemt toe. Waarop kun je bouwen? Tegelijk wordt van jonge mensen gevraagd dat ze verantwoordelijkheid nemen voor het sociale klimaat en actuele problemen. Daar ligt een spanningsveld met dringende vragen: Hoe kunnen leerlingen en studenten “maatschappelijk verantwoord leren handelen” als ze zichzelf niet veilig voelen? Hoe kun je leren omgaan met grenzen als de grenzen in jouw omgeving vaak overschreden worden? Hoe leer je verantwoordelijk te handelen als je gewend bent (hebt geleerd) om je bij conflictsituaties terug te trekken, aan te passen, aan te vallen of de baas te spelen?
Burgerschapsonderwijs draait om respect voor de basiswaarden van de democratische rechtstaat; het ontwikkelen van sociale- en maatschappelijke competenties; kennis over- en respect voor verschillen, aldus de kerndoelen. Doelen die de eigen houding en identiteit van leerlingen, studenten en de school betreffen zoals het verantwoord omgaan met waarden en normen, conflictsituaties, sociale media, grenzen en verschillen. Deze doelen lijken voor sommige schoolorganisaties waar het sociale klimaat niet constructief is, wellicht onhaalbaar. Maar het kan lukken!
Begeleiders zoals docenten moeten de ontwikkeling van (jonge) burgers stimuleren. Dat kunnen veel begeleiders prima, maar alleen als ze daarvoor de tijd, de ruimte en concrete handvatten krijgen. En zelf een professionele houding kunnen blijven oefenen. Ze hebben een duidelijk speelveld nodig als basis. Vanuit een gemeenschappelijke visie. Over dat speelveld wordt nu veel gediscussieerd. Waar begin je als beleidsgroep om dat leerproces samen vorm te geven en toe te werken naar een meer integrale aanpak? Wat is de kern? Wat is snel inspirerend? We moeten niet blijven praten. Daarom deze speciale nieuwsbrief.
Waarom houdingen als basis?
Wat is een houding? Een houding gaat om de manier waarop je kijkt, zit, loopt of uitrust. De manier waarop je naar jezelf en anderen kijkt. De manier waarop je naar andere groepen en de buitenwereld kijkt. Een houding is geen vaststaande kwaliteit of eigenschap die kenmerkend is voor een persoon. Je kan en mag van houding veranderen. Graag, als het nodig is! 😊 Het draait niet om gedachten en emoties van personen. Wel om de wijze waarop je daarmee omgaat in relatie tot anderen. Een houding is afhankelijk van het moment en de context. Een houding kan tijdelijk een rol worden in spelsituaties (dat woord wordt soms gebruikt omdat het voor jonge deelnemers makkelijker is) maar het is zeker geen sociale rol waarin je moet voldoen aan verwachtingen.
Een aanpak die gericht is op houdingen gaat dus verder dan een persoonsgerichte benadering. Ze is verbonden met de relatie tussen mensen, de pedagogische kwaliteit, de cultuur en de identiteit. Als je doelgericht wilt leren, zijn herkenbare concrete kapstokjes nodig die flexibel zijn en die je zelf kunt bijstellen of aanvullen als je dat wilt. Op Krachtenspel.nl staan daarom (voorbeelden van) krachtige sociale houdingen die gekoppeld zijn aan sociale problemen die ook in de kerndoelen staan. Die focus op houdingen is nodig om het leerproces heel toegankelijk te maken voor iedereen. Zo overstijgen we de afzonderlijke leergebieden en vakken. Zie de samenvatting van het model op: https://www.krachtenspel.nl/zeven-sociale-problemen/.
Met Krachtenspel ontdekken deelnemers hoe houdingen van mensen effect hebben op elkaar, hoe de wijze waarop je anderen benadert hen beïnvloedt. Hoe je je houding kunt veranderen en constructief op elkaar in spelen. Oudere deelnemers ontdekken hoe het sociale klimaat, de cultuur wordt bepaald door houdingen van mensen. Je leert ook steeds meer van de houding waarmee andere mensen jou zien en benaderen! In dit leerproces van alle mensen in de school gaat het om het vermogen om te leren interpreteren wat je in kritische situaties waarneemt in de houding van jezelf en de ander. En om te ontdekken wat voor krachten spelen achter de houdingen van mensen. Dat kan met hulp van verhalen, spelsituaties, oefeningen en aanpakken van Krachtenspel.nl als praktische handreiking. Met symbolen, kleuren, beelden en verhalen worden – met de sociale houdingen als kapstokje – de sociale competenties van actief burgerschap heel toegankelijk.
Een duidelijke speel- en leerruimte
Het is nodig dat leiders een duidelijke speel- en leerruimte voor sociaal emotionele educatie en actief burgerschap creëren en afbakenen. Grenzen geven ruimte aan. Die ruimte is nodig om voldoende vrijheid en veiligheid te bieden. De innovatieve aanpak en speelruimte van Krachtenspel.nl:
- Geeft de mogelijkheid om leergebied overstijgend te werken aan persoonsvorming, socialisatie en het sociale (pedagogische) klimaat.
- Heeft een heldere visie met pedagogische kwaliteit. Gebaseerd op gemeenschappelijke basiswaarden, capaciteiten en doelen met betrekking tot houdingen. Met oog voor de relatie, autonomie en competentie van allen.
- Werkt vanuit basiswaarden Welzijn en Verantwoordelijkheid aan doelen: Verbinding, Zelfstandigheid, Creativiteit en Zinvol samenwerken. Bron: Focus 3, Instrument om beleid te toetsen op pedagogische kwaliteit. Mieke Vollenhoven, CPS 1999.
- Richt de focus op het omgaan met grenzen van jezelf en de ander in uitdagende sociale situaties waarin ook groepsdynamische krachten spelen.
- Leert deelnemers omgaan met verschillende mensen (iedereen is uniek) en grenzen.
- Zorgt voor een ontmoeting op of bij de grens. Daar wordt het leuk en spannend voor deelnemers en begeleiders en kun je volop leren met elkaar.
- Gaat het steeds om de kernvraag: wanneer is deze houding constructief in deze situatie? Wanneer niet meer? Hoe pakken wij het aan? Waar ligt de grens? Daar is geen vast antwoord op. Maar je ontdekt het vaak wel!
- Alle deelnemers ontwikkelen sociale houdingen (leren van elkaar, van ervaringen en van “fouten”).
- Geeft alle betrokkenen meer zicht op groepsdynamische krachten, patronen in de groep, (school)organisatie en de samenleving.
Waar begin je bij een meer integrale aanpak?
De cultuur is de voedingsbodem voor een lerende organisatie. Naast professionalisering en pedagogische kwaliteit gaat het om de ontwikkeling van een leergang die gericht is op houdingen van alle mensen. Waar begin je? Dit proces kan alleen op gang komen wanneer de leiding van de organisatie met docenten/groepsbegeleiders gaat werken aan een doelgerichte meer integrale benadering waarin doelen die gericht zijn op attitude een plek krijgen. Dat is de basis. Daar kunnen specifieke doelen en vak-inhouden die er vaak al zijn later op aan sluiten. Bespreek allereerst hoe je het proces doorloopt om constructieve houdingen te bereiken. Een cyclus die je steeds evalueert. Je bent zelf het instrument. Dat is de invalshoek. Bereik overeenstemming om die kant op te gaan. Met het materiaal op Krachtenspel.nl kun je op drie manieren starten. 1. De begeleiders gebruiken (zoals nu vaak het geval is) losse oefeningen in bestaande vakken/leergebieden. 2 De leider stimuleert een project (begin overstijgende leer- en speelruimte) en begeleiders gaan samen aan de slag met een groep deelnemers. 3. Een beleidsgroep kiest voor een integrale aanpak in 10 stappen en gaat integraal aan de slag. Begin met de deelnemers steeds met Start Krachtenspel op de website. Deze is actief, voor alle leeftijden en vrij toegankelijk.
Met de Tien stappen van Krachtenspel.nl kan een beleidsgroep via concrete beleidsstappen in een cyclus toewerken naar een meer integrale aanpak van het sociale klimaat, sociaal-emotionele educatie en actief burgerschap en dit proces kort en krachtig aanpakken. Je krijgt snel inzicht in wat een beleidsgroep met begeleiders en deelnemers samen in een jaar tijd kan bereiken. Je legt in deze cyclus de focus steeds op een andere houding van jezelf als begeleider en de deelnemers, een ander sociaal probleem (bijv. conflictsituaties) en je werkt steeds met een andere succesfactor. Zowel begeleiders als deelnemers leren van en met elkaar. Als die beweging doorwerkt, krijg je een socialer (pedagogischer) klimaat en zal het ook beter gaan met andere leerresultaten toont onderzoek aan. Zie de samenvatting op: https://www.krachtenspel.nl/blog/10-stappen-krachtenspel-nl-korte-versie/. Het totale procesformat komt beschikbaar voor scholen die bijdragen (zie verder). Maak onderscheid tussen wat je gaat doen op welke leeftijd. Op Krachtenspel.nl is onderscheid tussen deelnemers van alle leeftijden (10+). Dat is ook het basismateriaal voor iedereen. Daarna is er vervolgmateriaal (15+). De meeste spelopdrachten kunnen vanaf 12+.
Wat voor producten maken we nu?
De fysieke producten die nu worden afgemaakt en vormgegeven zijn bestemd voor leiders, begeleiders en deelnemers van alle leeftijden. Te gebruiken in het po, vso en vo (10+) en ook als basismateriaal voor deelnemers in andere (school)organisaties (15+). Je kunt er als leider met een beleidsgroepje en begeleiders zelf mee aan de gang met deelnemers. Het gaat om:
- Tientallen Krachtenspel-kaarten voor alle leeftijden. Zowel voor deelnemers als hun begeleider of docent (10+). Op de voorkant de afbeelding van de constructieve sociale houding en op de achterkant meerdere opdrachten: eigen verhalen, oefeningen, spelsituaties en aanpak van sociale problemen.
- Een stappenplan voor de beleidsgroep (10 stappen met het totale procesformat) waarmee zij met begeleiders een (deel van de) leergang zelf kunnen uitvoeren.
- Een stappenplan voor begeleiders waarmee zij zelf de lessen kunnen uitvoeren.
Krachtenspel.nl samendragen
Krachtenspel is een burgerinitiatief van experts. Help ons om de website toegankelijk te houden en onze doelen te bereiken. Elk bedrag is welkom! Vanaf 100€ ontvang je ook de kaarten en stappenplannen zodra deze gedrukt zijn. Doneer nu https://www.krachtenspel.nl/nu-doneren of zie meer informatie in de bijlage.
Met vriendelijke groet,
Mede namens de kerngroep,
Mieke Vollenhoven
Oprichter Krachtenspel.nl
info@krachtenspel.nl
06-55898760