Methode en materialen

Doelgroep

Het materiaal is bestemd voor jong en oud en zowel geschikt voor deelnemers als begeleiders. Veel werkmateriaal sluit aan bij de leefwereld van jongvolwassenen. De deelnemers kunnen zelf met de website aan de slag: thuis, in het onderwijs, de (jeugd) zorg of andere maatschappelijke organisaties en in het bedrijfsleven. Vaak hebben deelnemers stimulans nodig van een begeleider, coach of hulpverlener nodig om al doende te ervaren wat het voor hen betekent. Begeleiders kunnen op allerlei manieren met het materiaal aan de gang. Onder de Aanpak zijn allerlei tips en suggesties te vinden en een overzicht van het materiaal met de inhoud en de betreffende doelgroep.

Het werkt!

De verhalen op deze website onderscheiden zich van andere educatieve materialen doordat:

• de gebeurtenissen in de verhalen herkenbaar, avontuurlijk en magisch zijn voor jong en oud.
• complexe thema’s begrijpelijk zijn gemaakt door herkenbare symbooltaal.
• concrete inzichten worden aangereikt die gemeenschappelijke beelden bevatten die ook via de media gedeeld kunnen worden.
• Krachtenspel.nl met gevarieerde vragen, opdrachten en een spel werkt dat voor iedereen toegankelijk is.
• op de site ook bewezen materialen opnieuw onder de aandacht worden gebracht.
• ze een kans bieden om kansarme groepen te bereiken die (zelf)destructief kunnen worden.
• ze niet alleen in het onderwijs, maar ook thuis en in de zorg verrassende mogelijkheden bieden.
• ze ook in organisaties en teams in publieke en private ondernemingen kunnen worden gebruikt om te inspireren.

Bij de verantwoording staan kwaliteitscriteria waarop het materiaal op Krachtenspel.nl. is gebaseerd.

Taalgebruik

De zeven krachten worden met kleuren en symbolen weergegeven. Soms heten het krachten, zoals in het korte verhaal Het Krachtenspel of in het kinderverhaal ‘De vurige houthakker’. En soms, zoals in het meer magische verhaal, heten het tijdgeesten. In het spel worden de krachten ook wel eens, op speelse wijze, geesten genoemd. De naam en beelden van de tijdgeesten bieden de mogelijkheid om te krachten herkenbaar en aantrekkelijk te maken en de mechanismes en patronen te verhelderen. Dit werkt door middel van een personificatie beter dan door middel van bijvoorbeeld via dierenverhalen blijkt uit onderzoek. Tegelijk gaat het om een kracht die verder gaat dan de persoon. Het is ook een groepsdynamische en een cultuurkracht. Het magische, avontuurlijke karakter van de verhalen spreekt jongvolwassenen bovendien aan. Om verwarring te voorkomen met mensen die letterlijk in geesten geloven, wordt steeds duidelijk gemaakt dat het gaat om krachten in mensen en groepen. De volgende zeven krachten zijn ontwikkeld en in kaart gebracht met zowel een positieve als negatieve kant. Het grote verschil met de bekende kwaliteiten en valkuilen is dat deze krachten niet alleen voor personen opgaan maar ook voor groepen en de cultuur gelden en specifiek zijn afgestemd op sociaal-emotionele actualiteit en de cultuur. Vandaar dat we soms spreken over Krachtenspel van de tijdgeest. Een overzicht:

1. De Strijdgeest heeft de kleur rood als vuur. Een strijder kan een vechtjas of aanvaller worden. Het symbool is een zwaard.
2. De Werkgeest is oranje als een vuurstroom. Een harde werker kan een stresskip of opjager worden. Het symbool is een schep.
3. De Wijsgeest heeft de kleur geel als het licht van de zon en sterren. Een wijs mens kan een misleider of manipulator worden. Het symbool is een ster of boekje.
4. De Genietgeest is groen als water. Een sfeermaker kan een verleider of verdover worden. Het symbool is een golf.
5. De Praatgeest heeft een blauwe kleur als de lucht. Een goede spreker kan een praatjesmaker of kwaadspreker worden. Het symbool is een gedachtenwolkje.
6. De Heersgeest is te herkennen aan de kleur indigo. Een leider kan een bazig persoon of een overheerser worden. Het symbool is een leidersfiguur met stralen en mensen om zich heen.
7. De Droomgeest heeft een violette kleur. Een dromer kan een fantast of warhoofd worden. Het symbool is een roze wolkje.

Doelen

De visie en de concrete doelen van de onderdelen van de leergang Krachtenspel.nl staan aangegeven in de Stappenplannen (beschikbaar na inschrijven via het inschrijfformulier voor organisaties). Hieronder volgen de basisdoelen.

Hoe doelgericht houdingen werken?

Om welke competenties gaat het in dit leerproces? Bij sociaal – emotioneel leren (SEL) en actief burgerschap gaat het op Krachtenspel.nl om het oefenen en stimuleren van:

• Besef van zichzelf en de ander zoals meer bewuste kennis van zichzelf, emoties, zelfvertrouwen, houding, kunnen, grenzen, zelfregulatie in directe nabijheid en de groep (10+), de leefomgeving en samenleving (12+ en 15+ meer vo en mbo).
• Besef van de ander: omgaan met verschillende gevoelens, waarden, belangen, gedrag en houdingen van anderen. Kiezen of je je aanpast aan een ander of niet.
• Zelfmanagement: hanteren van je gedachten (en emoties), handelingen en houding, strategieën bedenken en inzetten om problemen doelgericht het hoofd te bieden en hanteren van gedrag en houdingen bij sociale problemen.
• Relaties hanteren: in verschillende contexten op constructieve wijze sociaal gedrag tonen; relaties en contact aangaan en uitsluiting/probleemgedrag tegengaan. Ook het aangaan van conflicten (negeren, confronteren, verzet, protest, kritiek etc.) hoort erbij. Ook je verhouden tot sociaal gedrag van anderen die sociale problemen veroorzaken.
• Keuzes maken: Kennis, vaardigheden en houdingen inzetten om in diverse sociale contexten meer betrokken, verantwoordelijke en creatieve keuzes te maken: voor jezelf, de ander, de groep en mensen in de omgeving en met oog voor de wereld verder weg. Het gaat om het toepassen van functioneel gedrag (doelmatig, vaardigheden), een meer constructieve houding en meer inzicht in wat effectief werkt (doeltreffend, ook langere termijn, ongeacht de werkwijze).
• Het kennen en kunnen aangeven van waarneembaar gedrag, meningen, argumenten, belangen, grenzen, rechten, plichten en verschillen (Verkorte versie. Zie Hessel Nieuwelink in: Burgerschap en sociaal emotioneel leren, 2021)

 

Dit kun je leren met (bege)leiders die ook zelf oefenen. Als je samen leert van het verleden, perspectief krijgt voor de toekomst, reflecteert op de binnenwereld en ergens voor gaat in de buitenwereld. Een paar inzichten die Krachtenspel inspireren:

• Psychologische basisbehoeften die de intrinsieke motivatie verhogen: relatie, autonomie en competenties (Deci & Ryan (1985); zie Luc Stevens).
• Inzicht in de krachten die spelen (intern en extern), want deze zijn van grote invloed op het handelen en houding van mensen (zie WRR-rapport 97).
• In het primair onderwijs hoort het te draaien om de ontwikkeling van zelfvertrouwen, bijvoorbeeld door in de taalgemeenschap die een school is: goed te leren praten, schrijven, rekenen, je gezond verstand gebruiken, een onderzoekende houding en sociale vaardigheden zoals je stem verheffen als dat nodig is. (Zie Jan Bransen).
• We kunnen aansluiten bij de natuurlijke beweging van kinderen en mensen om spelenderwijs te oefenen, ook met empathie, sociale vaardigheden, grenzen, verschillen, conflicten en rituelen (zie Rob Martens).
• We moeten niet alleen leren over de wereld zoals die nu is om daaraan deel te kunnen nemen, maar die ordening ook kritisch leren bevragen op de rechtvaardigheid ervan. Zo kan iedere nieuwe burger bijdragen aan een meer rechtvaardige wereld (Nussbaum 2010, De Winter, 2011, Veugelers, 2007).
• We hebben verantwoordelijkheid voor wat er op het spel staat. We leven in een cultuur die kan ontaarden, zoals we weten. Het gaat nu ook om existentieel inzicht in wat ieder van ons te doen staat in deze wereld als het eropaan komt (zie Gert Biesta).

 

Krachtenspel.nl levert beproefd werkmateriaal uit de praktijk en steeds meer inzicht om dit concreet aan te pakken. Met vallen en opstaan leren wij als deelnemers, jong en oud, steeds beter onze grenzen aangeven en een meer constructieve houding aan te nemen. Leiders en begeleiders kunnen laten zien dat ze tijd en energie in dit proces steken en dat dat onbetaalbaar is. Desnoods als vrijwilliger. Wie doet het anders?

Doelen en criteria om een programma op te bouwen en te toetsen

Op het speelveld van Krachtenspel.nl staan constructieve houdingen en krachten centraal. Op dat existentiële niveau kan in het leerproces meer begrip, gelijkwaardigheid, vrijheid, respect, participatie en solidariteit ontstaan. De basisdoelen zijn gericht op persoonlijke ontwikkeling en relatie, zelfstandigheid, creatief denken en samen zinvol presteren. In het werkmateriaal gaat het om (concept) basisdoelen zoals: De deelnemers:

1. Verkennen en ervaren diverse sociale houdingen en krachten in zichzelf en anderen. Leven zich beter in ervaringen, waarden en grenzen van jezelf en anderen in sociaal lastige situaties en tonen meer begrip voor zichzelf en anderen.
2. Verkennen interactief diverse sociale houdingen, krachten, grenzen en normen. Geven hun mening en grenzen duidelijker en meer zelfstandig aan in sociaal lastige situaties. Nemen verschillende grenzen en normen waar bij diverse houdingen van anderen en gaan hier meer autonoom en gelijkwaardig mee om.
3. Nemen meer initiatief in hun houding en zetten sociale houdingen meer creatief in. Gaan na welke actie ze kunnen ondernemen in sociaal lastige situaties. Gaan meer constructief om met diverse grenzen en belangen van heel verschillende mensen.
4. Integreren hun inzichten, sociale competenties en krachten in hun houding. Werken meer constructief samen met allerlei mensen. Gaan meer participeren en zinvol (solidair) presteren in hun omgeving. En in de wereld verder weg.

Bron: (concept) Stappenplan Krachtenspel.nl bij de spelkaarten voor begeleiders. © Mieke Vollenhoven 2024

Leiders, begeleiders en deelnemers besluiten met elkaar de inhoud en werkwijze. Ze toetsen met elkaar (voortdurende evaluatie) of ze voldoen aan de criteria veiligheid, evenwicht, perspectief en integratie. Ze onderzoeken met elkaar hoe ze houdingen in praktijksituaties meer constructief kunnen inzetten en in hoeverre ze de doelen hebben gehaald. Dat werkt en dat kun je verantwoorden naar buiten toe. Ook als je geen superkrachten hebt!

Overzicht werkmateriaal

Materialen om mee te beginnen

• Start Krachtenspel met tien opdrachten om alle houdingen en krachten te leren kennen (alle leeftijden)
• Video 1: Krachtenspel, oog in oog met verleidingen (alle leeftijden). Met beelden van de krachten en valkuilen. Zie Beelden.
• Test (12 +). Doe hier de test om te kijken in welke houding/kracht je sterk bent.
• Korte verhaal Het Krachtenspel, Alle leeftijden, 10+. Om te leren hoe je de krachten kunt hanteren. Bekijk de Verhalen.
• Brief aan Iko (15+), om aan deelnemers van het project toe te sturen. Bekijk Woorden.
• Kinderverhaal De vurige houthakker, vanaf 8 jaar. Bekijk de Verhalen.
• Startopdrachten uit het Krachtenspel-spel. Om de krachten spelenderwijs te leren kennen (10+).
• Werken met de Zeven Krachten (zie kopje in het menu). Om de twee kanten van de houding en kracht te leren hanteren (12+).
• Video 2: Krachtenspel, omgaan met verleidingen en tegenslag (voor begeleiders). Zie Beelden.

Materialen om mee verder te gaan

• Werkmateriaal Ken je strijdgeest, Ken je werkgeest etc. (15+). Zie kopje Werken met de 7 Krachten in het menu.
• Het verhaal De 7 tijdgeesten (15+). Zie Verhalen.
• Krachtenspel-spel (12+ en 15+). Zie Spelsituaties.
• Tips en suggesties verhalen Krachtenspel.nl (10+ en 15+) zie Aanpak.
• Tactieken (12+ en 15+). Bijvoorbeeld gebruiken na de Strijdgeest.
• Oefeningen (12+ en 15+). Bijvoorbeeld gebruiken na de Werkgeest.
• Stappenplan Project De 7 tijdgeesten (en Werkversie verhaal) zie Aanpak.