Mieke Vollenhoven 28 november 2025
Actueel voorbeeld: Als je onderhandelt, waarvoor kies je dan? Voor de kracht van een Wijs mens, een Sfeermaker of een Dromer? Of ga je erin als een Strijder? Wat is de kracht van een goede onderhandelaar, formateur of voorzitter? En… wat is de kracht van een politieke partij als er met andere partijen moet worden samengewerkt?
Met de 36 Krachtenspel-kaarten verken je zeven typische houdingen, leer je je grenzen aangeven, onderhandelen en het krachtenspel in groepen beter hanteren. Je werkt met eigen praktijksituaties. Welke houding heb jij als er diverse grote belangen spelen? Als je moet samenwerken? De keuze is niet simpel. Een Wijs mens kan de eigen waarden uit het oog verliezen. Een Dromer kan te lang vasthouden aan idealen. Een Strijder kan gaan vechten in plaats van confronteren, dat schept geen vertrouwen. Een Sfeermaker kan het te gezellig maken. Dat zien we elke dag gebeuren. Daarom is het nodig om – in het krachtenspel van de tijdgeest – die houdingen te verkennen. Dat is goed voor de democratie!
Pedagogische begeleiders kunnen met Krachtenspel die houdingen met leerlingen en studenten verkennen. Volwassenen kunnen met elkaar oefenen. Met hoofd, hart, handen en voeten. Dat is voorbereiding op Actief Burgerschap. Dat is Actief burgerschapsonderwijs. Dan gaat het niet meer over wie er bij jouw partij hoort en wie niet. Dan gaat om de vraag hoe je je inleeft in diverse belangen, je ondergrens bewaakt, samen een goed voorstel schrijft en stap voor stap resultaat bereikt. Het is hard nodig om dit te leren. Wil jij dit met jouw team verkennen? En de krachten leren bundelen? Dat kun jij als teamleider met Krachtenspel. In dit stuk staat een concreet voorbeeld hoe je dit kunt vormgeven.
In dit krachtenspel blijft je niet zitten in je eigen bubbel (groep, partij, denkbeelden, vakgebied), blijf je niet staan op dezelfde plek; je standpunt kan veranderen. Het gaat niet om winnen ten koste van anderen. Je leert je inleven, je ondergrens kennen (zover kan ik gaan en niet verder). Je ontdekt welke kaarten je op welk moment nodig hebt. Gaandeweg leer je beter omgaan met belangen en verschillen. Dat kan door houdingen te oefenen. Geen oefening van specifiek gedrag maar leren om in contact te blijven, te blijven staan, door te zetten of juist van houding te veranderen. Dat is een hele kunst. Levenskunst.
Krachtenspel is veel meer dan een spel. Je verkent houdingen en grenzen in sociaal spannende situaties. Ook als groep. Ook non-verbaal. De vraag is steeds: Vinden wij deze houding constructief? Durf ik het anders te doen? Dat hoeft niet altijd aardig te zijn. Het doel is om de houdingen en dynamieken in jezelf en de omgeving bewust te worden en beter te leren hanteren in situaties die mis kunnen gaan. Zodat we ons niet laten manipuleren, intimideren of voor de gek houden. Of onszelf misleiden. Dat is de uitdaging van de formateur; de docent die lesgeeft aan leerlingen die hij lastig vindt. De agent die iemand moet aanspreken die in de war is. Een kind dat wordt aangevallen. Een land dat de eigen grenzen wil bewaken. Het zijn heel verschillende situaties. En toch gaat het om dezelfde dynamiek. Wil je ook actief kennismaken met jouw team?
Lesbrief 1 Krachtenspel-speelkaarten. De stappen van het spel, een actieve kennismaking.
Naar een idee van: Mieke Bergman en Narda Tiebosch
Doel kennismaking: (Pedagogische) begeleiders verkennen de houdingen, krachten en dynamieken van Krachtenspel en leren elkaar veel beter kennen. Ze ontdekken de diverse werkwijzen op de Krachtenspel-speelkaarten, voeren een opdracht uit, evalueren en maken afspraken.
Doelgroep: Een team van (pedagogische) begeleiders. Eerst oefen je met collega’s, daarna met je eigen doelgroep (jongeren of volwassenen). In en buiten onderwijs.
Rol en uitdaging (bege)leider: Laat zien:
– Wat de stappen van het spel zijn: stel bij, vul aan, biedt structuur (Extra kaart1)
– Hoe grenzen kunnen spelen in de communicatie met elkaar.
– Dat je van “fouten” kunt leren. Elk nadeel heeft z’n voordeel 😉
– En dat er bij jou geen spelletjes worden gespeeld (Extra kaart 2).
– Wat een constructieve wijze van feedback geven is (Extra kaart 3).
– Hoe je samen een besluit kunt nemen over een vervolg (Extra kaart 4).
Werkmateriaal: Een (presentie) exemplaar van de fysieke 36 Krachtenspel-speelkaarten en het werkboek. In elk kaartspel zitten: 4 Startkaarten, 28 Krachtkaarten en 4 Extra kaarten. Op de Extra kaarten staan suggesties om (later) mee te nemen: De stappen van het spel, Voorbeeld Spelregels, Wijze van feedback en Besluitvorming. De eerste reacties op de speelkaarten zijn enthousiast. Professionals willen er gelijk wat mee doen!
N.B. Op www.krachtenspel.nl staan bij Start Krachtenspel digitale voorbeeldkaarten.
Tijdsindicatie: 120 minuten
De stappen van het spel bij kennismaking
1. Vertel wat voor spel het is en wat het doel is. Schrijf de namen van houdingen zoals Strijder (zie de kaarten) op een bord/flap. Geef aan dat deze houdingen krachten in zich dragen die ook in groepen spelen.
2. Laat de deelnemers bij een bepaalde houding/kracht gaan staan waarin ze zich goed herkennen als het spannend wordt. Noem een voorbeeld. Kijk samen naar de groepjes die zijn ontstaan: Welke houding/kracht is sterk in jullie team? Veel harde werkers? Wie zijn de sfeermakers? Welke houding/kracht missen jullie? Of durft niemand daar te gaan staan?
3. Geef elk groepje vier krachtkaarten (bijv. die van de Harde werker) en nodig alle spelers/groepjes uit om te bekijken om wat voor spel het gaat en welke houdingen in het krachtenspel spelen. Geef ook aan: Bij elke houding/kracht kun je kiezen uit vier kaarten/werkwijzen! Je kunt Krachtenspel gebruiken om zelf te professionaliseren, voor projecten en in verschillende vakken. Kijk wat bij jullie past.
4. Kom weer bij elkaar en bespreek kort wat voor spel het is (zie ook de inleiding hierboven) en hoe je Krachtenspel kunt gebruiken.
5. Maak (samen) een keuze met welke krachten je vandaag wilt werken. Neem er niet te veel, dan blijft het overzichtelijk als je wilt uitwisselen. Later kun je – als het bevalt – met meer exemplaren meer doen en bereiken.
6. Verdeel de groep overnieuw zodat de groepjes even groot zijn (max. 6 personen) en verdeel de gekozen houdingen/krachten over de groepjes. Elke groepje krijgt de vier kaarten van die houding/kracht. De groepjes bespreken kort de voorkant van de krachtkaart met een bepaalde houding in beeld zoals Wijs mens: Herken je deze houding en dynamische kracht? Kun je hier goed mee omgaan? Vind je die houding – als het spannend wordt – lastig?
7. Ga verder in op de vier werkwijzen om uit te kiezen (zie ondertitel op de kaarten). Bij de krachtkaarten zijn de volgende vier werkwijzen: Spelsituaties, Eigen verhaal/beeld, Oefeningen of Aanpakken.
8. Kies als begeleider van tevoren een werkwijze (zodat de deelnemers niet alles hoeven te lezen). En geef die kaart aan de groep. Verzamel de andere kaarten als je die eerder hebt uitgedeeld.
9. Nodig de groep uit om de drie (keuze) opdrachten op de achterkant te bekijken en te beslissen welke opdracht ze gaan uitvoeren. Voorbeeld: Strijder: Kaart Aanpakken. Opdracht 1: Ik ben een goede Strijder als… (Zie de kaart)
10. Laat de opdracht uitvoeren en evalueren in het groepje: Wat heeft het opgeleverd? Wat is sterk? Wat kan beter? Waarvoor zou jij deze kaarten gebruiken? Waar? Hoeveel nodig? Indien je doelgericht met een houding/kracht wilt werken, zijn meerdere setjes nodig voor een groep zodat elk groepje een set kaarten heeft.
11. Evalueer Krachtenspel-kaarten. Verwijs naar het Werkboek en de website (vervolg-werkmateriaal diverse leeftijden). Wat willen jullie er mee? Wat is de volgende stap?
12. Geef – indien beloofd – de feedback door via Info@krachtenspel.nl En anders ook graag. Bedankt!
Presentie-exemplaar Speelkaarten en werkboek aanvragen?
De 36 speelkaarten (zie illustratie) van Krachtenspel zijn luxe vormgegeven, A6 formaat, 96 keuzeopdrachten, laminaat en afgeronde hoeken en in een kunststof mapje. Het werkboek is voorzien van de visie, doelen, geeft aan hoe je samenhang kunt bereiken (zie inspectie onderwijs), didactische stappen met illustraties van voorbeeldkaarten. Op de kaarten, het werkboek en de website vind je tal van (vervolg)mogelijkheden om je eigen route te bepalen. Wil je de Krachtenspel-speelkaarten leren kennen? Dat kan voor Instappers door:
1. Draag 29 euro bij en ontvang een presentie-exemplaar van de 36 Krachtenspel-kaarten en het Werkboek voor begeleiders. Dat kan tijdelijk (zolang de voorraad strekt) voor ongeveer de helft van de prijs. Zie info bij Donorbox op www.krachtenspel.nl;
2. Draag 49 euro bij en ontvang tweemaal de 36 speelkaarten en tweemaal het werkboek (meer dan de helft van de prijs). Dat kan tijdelijk (zolang de voorraad strekt) indien je via Info@krachtenspel.nl aangeeft dat je de Krachtenspel-speelkaarten in je team een keer gaat gebruiken en korte feedback geeft binnen drie weken na ontvangst (Wat vinden jullie sterk? Wat kan beter, wat gaan jullie ermee doen?).
3. Indien je meer exemplaren wilt, kun je je inschrijven op het inschrijfformulier voor organisaties op de website (zie menu). Dan draag je iets bij aan de kosten van Krachtenspel. Indien je meedoet aan een pilot krijg je flinke korting en extra materiaal.